ประวัติของทุเรียนในประเทศไทย

ทุเรียน เป็นผลไม้ที่คนไทยรู้จักและคุ้นเคยกับรูปลักษณ์และรสสัมผัสที่เป็นอัตลักษณ์มาเป็นเวลานานหลายยุคสมัย แต่สำหรับต่างชาตินั้น เริ่มรู้จัก ทุเรียน หรือ ดูเรียน ในสมัยอยุธยา ช่วงแผ่นดินสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ด้วยการบอกเล่าเรื่องราวที่เมอร์ซิเออร์ เดอลาลูแบร์ นักการทูตและนักเขียนที่มีชื่อเสียงจากประเทศฝรั่งเศสได้บันทึกเป็นหนังสือเกี่ยวกับเมืองไทยสมัยอยุธยา และได้ตีพิมพ์เป็นภาษาฝรั่งเศสในกรุงปารีส เมื่อ พ.ศ. 2336 มีขนาดความยาว 2 เล่ม ในเรื่องที่เกี่ยวกับเกษตรกรรมของไทย ตอนหนึ่งได้ระบุเรื่องเกี่ยวกับทุเรียนไว้ จากหลักฐานดังกล่าวแสดงให้เห็นว่า ประเทศไทยมีการปลูกทุเรียนในภาคกลางมาตั้งแต่สมัยอยุธยา ส่วนจะเข้ามาจากที่ไหน โดยวิธีใดไม่ปรากฏหลักฐาน และมีการปรับปรุงพันธุ์อย่างสม่ำเสมอตลอดมา

เมื่อเข้าสู่รัตนโกสินทร์ ได้มีบันทึกกล่าวถึงการแพร่กระจายพันธุ์ของทุเรียนจากภาคใต้เข้ามายังกรุงเทพฯ และมีการทำสวนทุเรียนในตำบลบางกร่าง ในคลองบางกอกน้อยตอนใน ในช่วงแรกเป็นการขยายพันธุ์ด้วยเมล็ด และพัฒนามาเป็นการปลูกด้วยกิ่งตอนจากพันธุ์อีบาตร ทองสุก และการะเกด เนื่องจากกิ่งพันธุ์ดีทั้ง 3 พันธุ์หาได้ยาก จึงต้องใช้เมล็ดของทั้ง 3 พันธุ์นั้นเป็นพันธุ์ปลูก ทำให้เกิดทุเรียนลูกผสมขึ้นมากมาย เป็นผลดีต่อการปรับปรุงพันธุ์ทุเรียนเรื่อยมา

จนกระทั่งเกิดเหตุการณ์น้ำท่วมใหญ่ใน พ.ศ. 2485 ทำให้ทุเรียนพันธุ์ต่างๆ หลายพันธุ์ ในเขตจังหวัดนนทบุรี และธนบุรีสูญหาย เพราะน้ำท่วมหนัก แต่ก็ยังมีหลายสวนที่รอดพ้นมาได้ จึงกลายเป็นแหล่งพันธุ์ ที่เหลืออยู่ แต่เนื่องจากการขยายพันธุ์ปลูก ทำได้ไม่รวดเร็วพอ เกษตรกรจึงต้องใช้เมล็ดเป็นพันธุ์ปลูกทำให้ได้ทุเรียนพันธุ์ลูกผสมเกิดขึ้นมากมาย จนไม่สามารถทราบเชื้อสายพันธุกรรมของพ่อแม่พันธุ์ ไม่มีการบันทึกเก็บประวัติ การตั้งชื่อพันธุ์ก็ไม่มีหลักเกณฑ์ ใช้ชื่อของผู้ที่เพาะเมล็ด ชื่อสถานที่ หรือตำแหน่งที่ต้นพันธุ์นั้นงอกหรือเจริญเติบโต ลักษณะรูปทรงของผล สี รสชาติ ฯลฯ ที่เป็นลักษณะที่เด่นชัดเป็นตัวกำหนดในการตั้งชื่อ ประกอบกับมีการกระจายการปลูกทุเรียนไปยังภาคต่างๆ ทำให้มีการกระจายพันธุ์ไปยังแหล่งปลูกใหม่เป็นจำนวนมาก รายชื่อพันธุ์ทุเรียน ที่รวบรวมได้จากเอกสารจึงมีเป็นจำนวนมากถึง 227 พันธุ์ ซึ่งในจำนวนนี้ อาจมีหลายๆ พันธุ์ ที่เป็นพันธุ์เดียวกัน แต่มีการกำหนดชื่อพันธุ์ขึ้นใหม่ จึงเป็นการซ้ำซ้อน สับสน และไม่สามารถใช้ประโยชน์ ในเชิงวิชาการได้เท่าที่ควร